رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی در پاسخ به پرسش قدس، با رد صریح افت کیفیت آموزشی در نظام تعلیم و تربیت، این موضوع را غیرواقعی خواند.
اظهارات احمد محمودزاده، نه به دلیل آنکه وی رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی وزارت آموزش و پرورش است؛ بلکه به این دلیل که وی از جایگاه معاون وزیر آموزش و پرورش به پرسش خبرنگار قدس پاسخ داده، قابل تأمل است؛ بهویژه وقتی میگوید: «نظام آموزش و پرورش دچار افت کیفیت آموزشی نشده و این نهاد همچون گذشته در مسیر پیشرفت تحصیلی و علمی حرکت میکند».این ادعا در حالی بیان میشود که براساس شواهد موجود میتوان اذعان کرد نظام آموزشی در سال تحصیلی گذشته به دلیل پیامدهای اجتنابناپذیر جنگ، تعطیلی مدارس و برگزاری آموزشها و آزمونهای مجازی، مسیر و روال طبیعی خود را طی نکرده و بنابراین، نه معلمان و نه دانشآموزان هیچ یک نتوانستهاند از برنامههای آموزشی معمول برخوردار شوند.
دلایل افت تحصیلی دانشآموزان
به گفته کارشناسان، نخستین پیامد چالشهایی همچون نابرابری در دسترسی به اینترنت پرسرعت و ابزارهای هوشمند، کاهش تعاملات اجتماعی و ابهام در شیوههای ارزیابی آموزشی از یک سو و نحوه سؤالبرانگیز برگزاری آزمونهای پایان سال مدارس، کیفیت پایین آموزش و در نتیجه، افزایش افت تحصیلی دانشآموزان است.
ناصر سرگزی، دبیرکل جمعیت معلمان و فرهیختگان ایران اسلامی با تأیید وجود افت آموزش و یادگیری در حال حاضر، بیان میکند: «گسترش وابستگی به فضای مجازی و عدم تمرکز بر آموزشهای حضوری، منجر به افت شدید تحصیلی و کاهش سطح کیفی یادگیری شده است. این وضعیت نه تنها انگیزه دانشآموزان را برای تحصیل از بین برده بلکه چالشهایی جدی را نیز برای معلمان به همراه داشته است؛ چرا که تدریس و انگیزهبخشی در چنین فضایی بسیار دشوار است، بنابراین ضروری است به منظور جلوگیری از آسیبهای بیشتر، تصمیمهایی شفاف و مبتنی بر ثبات در نظام آموزشی گرفته شود».علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش نیز پیش از این در خصوص دیگر دلایل افت تحصیلی دانشآموزان گفته بود: «یکی از مهمترین دلایل افت تحصیلی، شکاف میان برنامه درسی با نیازهای زمانه است. برنامه درسی کنونی مبتنی بر محفوظات بوده و از نیازهای واقعی بازار کار و مهارتهای زندگی در قرن ۲۱ فاصله دارد. این امر موجب کاهش انگیزه درونی دانشآموزان میشود.
از سوی دیگر حجم بالای کتابهای درسی، فشار زمانی، تمرکز بیش از حد بر ارزیابیهای کمّی، سایه سنگین کنکور در دوره دوم متوسطه و پوشش کم تربیت و آموزش دوران کودکی و پیشدبستانی موجب میشود زیربنای علمی دانشآموزان از همان ابتدا ضعیف شکل بگیرد. تقریباً در بسیاری از مناطق محروم، حاشیهای و کمبرخوردار، هنوز پوشش پیشدبستانی وجود ندارد».به گفته کاظمی؛ تعطیلات مدارس، فقر امکانات و تجهیزات بهویژه در مناطق حاشیهای و محروم، ضعف در جذب و نگهداری معلمان باانگیزه نیز در افت آموزش و در پی آن، افت تحصیلی دانشآموزان مؤثر بودهاند.
آیا «غیردولتیها» زره پولادین پوشیدهاند؟
اظهارات احمد محمودزاده را از جایگاه ریاست سازمان مدارس و مراکز غیردولتی نیز میتوان مورد بررسی قرار داد؛ بهشرط آنکه بپذیریم مقصود وی حوزه مسئولیتش بوده است. با قبول این فرض، نخستین پرسش در این زمینه، صرفنظر از تفاوت میان دو ساختار بخش دولتی و خصوصی این است که آیا پیامدهای آموزش مجازی و بهویژه در مقطع ابتدایی تنها متوجه مدارس دولتی است و به تعبیر دیگر، مراکز و مدارس غیردولتی در برابر آسیبهای آموزش مجازی رویینتناند یا زره پولادین بر تن کردهاند؟
نگاهی به کارنامه آموزشی بخش غیردولتی در گذشته، نشان میدهد این مراکز حتی گاه در شرایط معمول و غیربحرانی نیز نتوانستهاند با وجود تدابیری همچون غربال و جداسازی دانشآموزان یا عدم نامنویسی دوباره از دانشآموزان ضعیف، نمره قابل قبولی را از آن خود کنند. برای مثال، نتایج منتشر شده امتحانات نهایی سال ۱۴۰۳ و اظهارات مسئولان وقت نشان میدهد عملکرد مدارس غیردولتی در این رقابت نیز ضعیفتر از مدارس دولتی است.
محسن زارعی، رئیس مرکز سنجش و ارزیابی کیفیت نظام آموزش و پرورش پس از تحلیل پایانی امتحانات نهایی دانشآموزان در همین زمینه اظهار کرده بود: «نتایج نشان میدهد مدارس غیردولتی نتایج ضعیفتری نسبت به مدارس دولتی داشتهاند. در مجموع، میانگین مدارس غیردولتی در امتحانات نهایی در هر سه پایه، از مدارس دولتی پایینتر است. علت این است مدارس غیردولتی همچنان بر مهارتهای تستزنی و حافظهمحوری تأکید دارند درحالیکه باید به معلممحوری و کتاب درسی رجوع کنند».رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش هم تفاوت معناداری را در مقایسه مدارس دولتی و غیردولتی نمیبیند و میگوید: «خانوادهها باید بدانند تمام مدارس غیردولتی از مدارس دولتی بهتر نیستند. اگر بخواهیم به عملکرد مدارس نمره بدهیم، زمانی میتوانیم از منظر علمی به آنها نمره بالا بدهیم که به جداسازی(گزینش) اقدام نکنند.
آنچه در مدارس غیردولتی به نسبت مدارس دولتی وضعیت بهتری دارد، کلاسهای درس خلوتتر و رفتار مناسب کادر مدارس و معلمان با والدین و دانشآموزان است که این موضوع در گرایش والدین به نامنویسی در این مدارس بسیار پررنگ است. من با این موضوع که عملکرد مدارس خاص بهتر از مدارس دولتی عادی است، موافق نیستم. این عملکرد مدارسِ خاص نیست، بلکه عملکرد بهتر دانشآموزانی است که آنها از طریق جداسازی(گزینش) انتخاب کردهاند، با نادیده گرفتن این حقیقت ممکن است بهاشتباه درباره عملکرد مدارس قضاوت شود».از سوی دیگر، تقی ابوطالبی احمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان و روانشناس تربیتی هم معتقد است فشار بیش از اندازه مدارس غیردولتی موجب افت تحصیلی میشود.
به گفته وی، طول تحصیل و تابستان دانشآموزان در مدارس دولتی مشخص است، اما در مدارس غیرانتفاعی، دانشآموزان در تابستان هم باید به مدرسه بروند.
ابوطالبی بیان میکند: «گاهی شرکت در کلاسهای تابستانی مدارس برای دانشآموز اثربخش است و او با تمایل در این کلاسها شرکت میکند، گاهی دانشآموز به ناچار در این کلاسها شرکت و پس از سه ماه تابستان با خستگی، سال تحصیلی جدید را آغاز میکند. اگر دانشآموزمحور حرکت کنیم و اولویت را نگاه و نیاز دانشآموز قرار دهیم، موفق میشویم. اگر دانشآموز نیازی به کلاسهای تابستانی مدارس غیردولتی نداشته باشد، طبیعتاً این کلاسها تحمیل اندیشه است و میتواند موجب افت تحصیلی و حتی زده شدن او از درس و مدرسه شود».
چالش اظهارات غیررسمی
گفتوگوهای گاه غیررسمی میان خانوادهها، از برخی تخلفات آموزشی در برخی مدارس غیردولتی حکایت دارد؛ تخلفاتی که بحث درخصوص مقایسه پدیده «افت تحصیلی» یا «افت کیفیت آموزشی» در مدارس دولتی و غیردولتی را دچار مشکل میکند.
برای مثال، کاربران یکی از سایتهای آموزشی در پاسخ به این پرسش که آیا نمره پایین در مدرسه غیردولتی موجب اخراج میشود، مشاهدات خود را اینگونه عنوان میکنند: معلم مدرسه دولتی هستم. دانشآموزی داشتم که در پایه دهم از لحاظ درسی بسیار ضعیف بود. در تمام دروس، نمرات پایانی و مستمرش کم بود. در نتیجه دهم را کلاً افتاد.
سالهای یازدهم و دوازدهم در یک مدرسه غیردولتی میهمان شد و تمام نمرات مستمر و غیرنهاییاش ۲۰ شد! در حالی که سر کلاس هم نمیرفت.
بعضی مدارس غیرانتفاعی به هر طریقی شده دانشآموزها را نگه میدارند تا از آنها شهریه بگیرند، اما مدارس غیرانتفاعی مطرح، روی نتیجه و سطح علمی خودشان حساس هستند و با توجه به تقاضای زیاد، سریع اخراج میکنند.
مدارس خوب غیردولتی دانشآموزان ضعیف را حذف میکنند اما بیشتر مدارس غیردولتی رویه حفظ دانشآموز را پیش میگیرند.
بر اساس آنچه گفته شد، حتی اگر اینگونه ادعاهای غیررسمی و اظهارات برخی کارشناسان و والدین را در زمینه چگونگی جذب و پذیرش دانشآموزان، شیوههای غیرمتعارف آموزش و برگزاری آزمونها نپذیریم، باز هم نمیتوانیم «افت کیفیت آموزشی» را در هر دو بخش دولتی و غیردولتی «غیرواقعی» بدانیم؛ آنهم در حالی که دیگر مسئولان وزارت آموزش و پرورش با تأیید این معضل، از برنامههای این وزارتخانه برای جبران افت تحصیلی دانشآموزان در تابستان امسال میگویند.
طرح حامی یعنی افت تحصیلی داشتهایم
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش به تازگی گفته است: «سال گذشته به دلیل شرایط اضطراری ناشی از جنگ، ناچار شدیم بخشی از آموزش را به صورت مجازی دنبال کنیم و طبیعی است که هیچ آموزش مجازی و هیچ الگوی دیگری جای آموزش حضوری را نمیگیرد.
به همین دلیل، برای جبران افت یادگیری دانشآموزان برنامهریزی کردهایم و دو طرح ملی در این زمینه در حال اجراست؛ طرح حامی برای دانشآموزان دوره ابتدایی که از ابتدای مرداد آغاز شده و تمامی معلمان آن نیز تأمین شدهاند و همچنین برنامه جبران و تقویت یادگیری برای دانشآموزان دوره متوسطه که مراحل اجرایی آن در حال انجام است».رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش هم درباره اجرای طرح حامی با توجه به شرایط حاکم بر کشور عنوان میکند: «طرح حامی یکی از برنامههای اصلی معاونت آموزش ابتدایی در راستای ارتقای کیفیت و عدالت آموزشی است که نقطه تمرکز و توجه آن بر دانشآموزانی است که در جریان عادی تحصیل نتوانستند مهارتهای لازم را کسب و یادگیری مناسبی داشته باشند. در این طرح سعی میشود با فراهم کردن شرایط بهتر، فرصت بیشتر و کلاسهای جبرانی با همکاری معلمان و مدیران مدارس، وضعیت تحصیلی ابتداییها بهتر شود».
نظر شما